μουσική

χορός

εικαστικά

λογοτεχνία

φωτογραφία

κινηματογράφος

Συνοπτική αναδρομική έκθεση του Βαγγέλη Δημητρέα διοργανώνει ο Δήμος Καλαμάτας και ο Εικαστικός Τομέας της Δ.Ε.Π.Α.Κ. Η έκθεση, που θα εγκαινιαστεί τη Δευτέρα 18 Δεκεμβρίου στις 8.30 το βράδυ και θα διαρκέσει μέχρι 15 Φεβρουαρίου, θα αποτελέσει ένα ξεχωριστό εικαστικό γεγονός για την Καλαμάτα κατά τη χειμερινή περίοδο.

Δημοτική Πινακοθήκη Καλαμάτας, Παπάζογλου 5, Ιστορικό Κέντρο
Διάρκεια έκθεσης: 18 Δεκεμβρίου 2006 – 15 Φεβρουαρίου 2007
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Πέμπτη 15.00- 21.00
Τετάρτη, Παρασκευή 9.00-14.00 Σάββατο 9.00-15.00

Λίγα λόγια για τον Βαγγέλη Δημητρέα και το εικαστικό του έργο

Έχει υποστηριχθεί πως η κριτική αποτίμηση του καλλιτεχνικού έργου μπορεί και πρέπει να γίνεται χωρίς αναφορές στις όποιες μαρτυρίες υπάρχουν για τον βίο, τον χαρακτήρα και τις προθέσεις του δημιουργού του. Υπάρχει βέβαια και η άλλη άποψη, η μάλλον επικρατέστερη, πως τέτοιες αναφορές, εφόσον δεν διολισθαίνουν σε αθέμιτες συσχετίσεις και καταχρηστικές ερμηνείες, μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση του έργου, στο μέτρο τουλάχιστον που αυτό εντάσσεται στην ιστορία και μέσω της προσωπικότητας του δημιουργού του. Αναλογιζόμουνα το ζήτημα τούτο καθώς προσπαθούσα να ανταποκριθώ στην επιθυμία του φίλου Βαγγέλη Δημητρέα να γράψω κάτι για το εικαστικό του έργο. Και σπεύδω να ομολογήσω πως αποφάσισα να συνταχθώ με τη δεύτερη άποψη και να μην αποσιωπήσω τα όσα γνωρίζω για τον ίδιο. Έτσι κι αλλιώς η πολύχρονη φιλία μας δεν μου επέτρεπε μια αποστασιοποιημένη θεώρηση, η οποία θα τον αδικούσε ενδεχομένως και ως καλλιτέχνη, μια και στην περίπτωσή του εικαστική δημιουργία και στάση ζωής είναι στενά συνυφασμένες.
Αν και ο ίδιος θυμάται μια πολύ παλαιότερη αλλά σύντομη συνάντησή μας, η γνωριμία μου με τον Βαγγέλη Δημητρέα άρχισε ουσιαστικά το 1976. Είχε μόλις επιστρέψει στην Αθήνα έπειτα από οκτάχρονη παραμονή του στο Παρίσι. Εκείνο που μου έκαμε εξαρχής εντύπωση ήταν η συμπάθεια και η εκτίμηση με τις οποίες τον περιέβαλαν οι κοινοί μας φίλοι, ως επί το πλείστον καλλιτέχνες, που τον γνώριζαν από τα προδικτατορικά χρόνια. Από τις συχνές τότε επαφές μας γρήγορα διαπίστωσα κι εγώ πως επρόκειτο για έναν άνθρωπο με σπάνιο ήθος. Σεμνός πάντα και μειλίχιος, αλλά με δύναμη ψυχής που του επέτρεπε να αντεπεξέρχεται σε αντίξοες συνθήκες χωρίς ποτέ να λυγίζει ή να συμβιβάζεται, διακρινόταν για τις γνήσιες ανησυχίες του και την άκρα σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπιζε τα κάθε είδους προβλήματα, ιδιαίτερα εκείνα που συνάπτονταν με την καλλιτεχνική του δραστηριότητα. Παράλληλα με την άοκνη προσπάθειά του να προάγει την εικαστική του παιδεία, είχε επιδοθεί σ’ έναν επίμονο αναστοχασμό πάνω στην κοινωνική λειτουργία της τέχνης και τον κοινωνικό ρόλο του καλλιτέχνη. Από τα σπουδαστικά του κιόλας χρόνια, κυρίως όμως κατά την παραμονή του στο Παρίσι, είχε εκμεταλλευτεί κάθε ευκαιρία που του δινόταν να αντλήσει διδάγματα από τους πρωτεργάτες της μοντέρνας τέχνης, καθώς και από τα μεγάλα έργα του παρελθόντος. Συνάμα, είχε πασχίσει, με διαβάσματα και με παρακολούθηση διαλέξεων και σεμιναρίων, να εμβαθύνει σε θεωρητικούς προβληματισμούς. Αλλά και μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα συνέχισε με την ίδια εμμονή τις αναζητήσεις του.
Ο Δημητρέας δεν είναι ο τύπος του εσωστρεφούς ή αμέτοχου καλλιτέχνη και στοχαστή. Με τη συμμετοχή του σε πολιτικές εκδηλώσεις και διαδηλώσεις, με τη συμβολή του σε συλλογικές δραστηριότητες και στη συγκρότηση καλλιτεχνικών ομάδων, με τις εισηγήσεις του σε συνέδρια και τα δημοσιεύματα σε περιοδικά τέχνης έκαμε την παρουσία του στα κοινωνικά και πολιτισμικά δρώμενα του τόπου μας περισσότερο από αισθητή. Πολύχρονη και ευδόκιμη στάθηκε επίσης η θητεία του στην καλλιτεχνική εκπαίδευση. Παντού όπου δίδαξε –στο Κέντρο Τεχνολογικών Εφαρμογών, στη Σχολή Βακαλό, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών ως ειδικός επιστήμονας και λέκτορας και από το 1985 μέχρι το 2002 ως καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης– άσκησε τα καθήκοντά του με ευσυνειδησία και ευπρέπεια, αφήνοντας τις καλύτερες εντυπώσεις στους συναδέλφους του και τους μαθητές του.
Το ανθρώπινο ήθος, η κοινωνική ευαισθησία και οι πνευματικές ανησυχίες του Δημητρέα καθόρισαν, πιστεύω, και την καλλιτεχνική του πορεία, μαζί όμως με την αδιάπτωτη επιμονή του σε εικαστικές αναζητήσεις. Αν και πολιτικοποιημένος από τα σπουδαστικά του χρόνια, απέφυγε τόσο τη θεματογραφία του σοσιαλιστικού ρεαλισμού όσο και τις ευκολίες ενός ρηχού εξπρεσιονισμού. Από τα πρώτα του έργα έδειξε να διαμορφώνει ένα προσωπικό ιδίωμα, έντονα αφαιρετικό αλλά όχι αφηρημένο, επικεντρωμένο στην εκφραστικότητα των μορφοπλαστικών στοιχείων αλλά με τη μεγαλύτερη δυνατή οικονομία μέσων. Τα περισσότερα από τα έργα με τα οποία πρωτοεμφανίστηκε ήταν ασπρόμαυρα, με μελάνι, κάρβουνο ή λάδι. Σε αυτά, κατακερματισμένες ανθρώπινες φιγούρες ή σφιχτά περιπλεγμένοι καμπυλόμορφοι σχηματισμοί δείχνουν να συνθλίβονται ανάμεσα σε σαφώς γεωμετρημένες μορφές: ορθογωνισμένες πλάκες, σωλήνες, κιβώτια κ.ά. Πρόκειται άραγε για μια αντιπαράθεση του οργανικού με το ανόργανο, για μια αναφορά στην καταδυνάστευση του ανθρώπου από τα ίδια του τα τεχνικά δημιουργήματα ή για μια συμβολική εξεικόνιση των καταπιεστικών μηχανισμών της σύγχρονης κοινωνίας; Η αμφισβημία τούτη, όση αμηχανία κι αν προκαλεί στον θεατή, δεν αναιρεί τη δυνατότητα επικοινωνίας του με το έργο. Αντίθετα, συγκρατεί το ενδιαφέρον του και τον υποχρεώνει, θα έλεγα, να αναζητήσει τον βαθύτερο σημαντικό πυρήνα από τον οποίο απορρέουν όλες οι πιθανές σημασιολογήσεις της εικόνας. Και ο πυρήνας αυτός υποβάλλεται από την ίδια την οργάνωση των μορφοπλαστικών στοιχείων: από τις αντιπαραθέσεις του άσπρου με το μαύρο, των γεωμετρικών σχημάτων με τις ελεύθερα πλασμένες μορφές, των πυκνών και λεπτοφυών διαγραμμίσεων με τα σκληρά περιγράμματα, αλλά και από την οξύτητα της γραφής. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί πως η γραφή αυτή δεν είναι χειρονομιακή, αλλά ελεγχόμενη, και πως η εκφραστικότητά της έχει κατακτηθεί με την επίμονη άσκηση στο σχέδιο και τη νηφάλια προσπάθεια μετάπλασης εντυπώσεων, βιωμάτων και ιδεών σε εικαστικά σημαίνοντα.
Αν επέμεινα κάπως στα πρώτα έργα του Δημητρέα, είναι γιατί τα ίδια μοτίβα και ανάλογοι χειρισμοί παρατηρούνται και στα μεταγενέστερα έργα του. Τούτο δεν σημαίνει πως η δουλειά του παρέμεινε ανεξέλικτη. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από μια συνεχή και συνεπή στις επιδιώξεις της προσπάθεια ανανέωσης. Η χρήση του χρώματος, άλλοτε άκρως φειδωλή κι άλλοτε πλουσιότερη αλλά ποτέ πληθωρική, η επικόλληση ευτελών υλικών στην επιφάνεια του πίνακα, άλλοτε σε ομαλή εναρμόνιση με τα άλλα πλαστικά στοιχεία κι άλλοτε σε βιαιότερη αντιπαράθεση με αυτά, καθώς και η ρεαλιστικότερη αλλά πολύτροπη απεικόνιση των μορφών, διερευνημένες ήδη σε παλαιότερες δοκιμές, εμπλουτίζουν κατά καιρούς το λεξιλόγιό του, ή και αποβαίνουν κυρίαρχες σε ορισμένα έργα του. Ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες συνθέσεις του παρατηρείται η συνύπαρξη τυπικών μοτίβων του εκφραστικού του ιδιώματος με εντελώς αφηρημένα στοιχεία και με αναπαραστατικές καταθέσεις που φτάνουν ως το αναγνωρίσιμο πορτρέτο. Ο ίδιος ο Δημητρέας, αναφερόμενος στην καλλιτεχνική του πορεία, έχει μιλήσει για «εμπλουτιστικές καλλιτεχνικές παλινδρομήσεις», «γόνιμες ταλαντεύσεις» και «ιδιοπροσωπικές συνθέσεις σύγχρονων και διϊστορικών στοιχείων». Γι’ αυτό και δύσκολα θα μπορούσε κανείς να διακρίνει στη δουλειά του σαφώς διαφοροποιημένες περιόδους ή εξελικτικές φάσεις. Έχοντας εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή του σε μια γραμμική αντίληψη της ιστορίας της τέχνης, ο Δημητρέας, στο πλαίσιο πάντα ενός ώριμου μοντερνισμού και χωρίς να παρασύρεται από τις τροπές του συρμού, επιμένει να διαλέγεται με τους ομοτέχνους του όλων των εποχών. Κι αν κάτι σηματοδοτεί μια εξέλιξη στη δουλειά του, είναι, πιστεύω, η σχετική μετατόπιση των σκοπεύσεών του από τον κριτικό σχολιασμό της κοινωνικής πραγματικότητας στον αναστοχαστικό σχολιασμό της ίδιας της ζωγραφικής και της ιστορίας της. Η μετατόπιση αυτή οφείλεται πιθανώς σε αλλαγές του γενικότερου κλίματος, σίγουρα όμως είναι και αποτέλεσμα της ωρίμανσής του ως καλλιτέχνη.
Ελπίζω το σύντομο τούτο σημείωμα, γραμμένο χωρίς αξιώσεις τεχνοκριτικής εμβρίθειας, αλλά με αγάπη και εκτίμηση για τον Βαγγέλη Δημητρέα, να βοηθήσει τους επισκέπτες της αναδρομικής του έκθεσης στη Δημοτική Πινακοθήκη της Καλαμάτας να προσεγγίσουν το εικαστικό του έργο με το ενδιαφέρον που του αξίζει.
Σάββας Κονταράτος
Αρχιτέκτων, ομότιμος καθηγητής ΑΣΚΤ

Βιογραφικό του καλλιτέχνη

Ο Βαγγέλης Δημητρέας κατάγεται από τη Μεσσηνιακή Μάνη. Γεννήθηκε στο Μελήσσι Κορινθίας το 1934. Πήρε τα πρώτα µαθήµατα ζωγραφικής από το ζωγράφο Βαγγ. Δράκο στην Καλαµάτα σε ηλικία 14 ετών.
Σπούδασε µε υποτροφία του Ι.Κ.Υ. από το 1958 µέχρι το 1963, µε δάσκαλο το Ι. Μόρα-λη. Το 1967 παίρνει µε διαγωνισµό υποτροφία για τη Γαλλία’ η υπο-τροφία αυτή δεν του δίνεται τελικά, και φεύγει για το Παρίσι το Δεκέµβριο του 1967. Στο Παρίσι παράλληλα µε τη ζωγραφική του, παρακολούθησε µαθήµατα κοι-νωνιολογίας της Τέχνης, µε τους Pierre Francastel, Jean Cassou, και Raymonde Moylin. Έκανε δύο ατοµικές εκθέσεις και συµµετείχε σε οµαδικές εκθέσεις, (ανα-φέρονται πιο κάτω).
Δίδαξε στο Κέντρο Τεχνολογικών Εφαρµογών (1965-1967). Παράλληλα µαθήτευσε στο Φώτη Κόντογλου, (συνεργείο Κώστα Γεωργακόπουλου). Επιστρέφο-ντας από το Παρίσι το 1976 δί-δαξε σχέδιο στη Σχολή Βακαλό, και αργότερα ως «ειδικός επιστήµονας» και λέκτωρας στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθή-νας 1981-1985. Παράλληλα παρακολουθεί µαθήµατα φι-λοσοφίας µε τον καθη-γητή Ευάγγελο Ρούσσο, στο Κέντρο Φιλοσοφικών Ερευνών.
Από το 1985 ως το 2002 εργάστηκε ως καθηγητής ζωγραφικής στη Σχολή Καλών Τεχνών, του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης.
Υπήρξε µέλος της «Οµάδας Τέχνης ά», και του «Κέντρου Εικαστικών Τεχνών». Συµµετείχε επίσης στην «Οµάδα για την επικοινωνία και την εκπαίδευση στη Τέχνη», ήταν ιδρυτικό µέλος της «Οµάδας Τέχνης 4+», είναι µέλος του Επιµελητηρίου Εικα-στικών Τεχνών και του Συλλόγου Καλλιτεχνών Εικαστικών Τεχνών Βορείου Ελλά-δος».

Συµµετείχε σε συνέδρια µε γραπτές εισηγήσεις, µερικά από τα οποία είναι:
1. Στα µικρά σεµινάρια του «Jussieu» στο Παρίσι 1974, µε τους Δανιήλ, Β. Καρκαγιάννη, Α. Παγαυλάτο και Ν. Χατζηνικολάου.
2. «Τέχνη και Τεχνολογία» Πολυτεχνείο Κρήτης, Χανιά, Μάρτιος 1987. 3. «Τέχνη και Κουλτούρα» Πολυτεχνείο Κρήτης, Χανιά 1989. 4. «Η πρωτοπορία στις εικαστικές τέ-χνες», Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 31 Οκτωβ. - 1 Νοεµβ. 1991.
5. Πανελλήνιο συνέδριο: Η ορθόδοξη εκκλησιαστική τέχνη στην Ελλάδα σήµερα. 5-7 Νοεµβρίου, Θεσσαλονίκη 1993.
6. «Έκτο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας» µε θέµα Αισθητική και θεωρία της Τέχνης», Αθήνα 18-20 Μαΐου 1994.
7. Διηµερίδα: «Ο κοινωνικός ρόλος του καλλιτέχνη» 20-21 Οκτωβρίου 2001. Τεχνόπολις, Αθήνα.
8. «Τρεις πτυχές της παγκοσµιοποίησης», Διεπιστηµονική συνάντηση. Μάιος 2002, Αθήνα.
Έχει δηµοσιεύσει κείµενα στα περιοδικά: «Επιθεώρηση Τέχνης» 1965-1967, στο «Χρονι-κό» τόµος 6ος 1975, στα «θέµατα χώρου και τεχνών» 7ο 1976, 8ο 1977, 9ο 1970. Επίσης στο περιοδικό «σπείρα» τευχ. 1, 1984. Ακόµη στα περιο-δικά «Αντί», «Ζυγός», «Σήµα», και είναι συνεργάτης της εφηµερίδας «Τα Νέα της Τέχνης».

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

• Αίθουσα Τέχνης του Κ.Τ.Ε. (Αθήνα 1969)
• Maison de la Culture (HOUILLES - Παρίσι 1970)
• Γκαλερί “ASTOR” (Αθήνα 1971)
• Institut Superieur Catholique (Παρίσι 1971)
• Κέντρο Εικαστικών Τεχνών (Αθήνα 1976)
• Βιβλιοπωλείο GAZETTE (Αθήνα 1977)
• Αίθουσα της “Οµάδας τέχνης 4+” (Αθήνα 1982)
• Αίθουσα της “Οµάδας τέχνης 4+” (Αθήνα 1984)
•
Μικρή Πινακοθήκη Διαγώνιος
(Θεσσαλονίκη, Νοέµβριος 1987)
• Βιβλιοπωλείο “ΙΑΝΟΣ” (Θεσσαλονίκη 1989)
• Δηµοτική Πινακοθήκη Λάρισας.
Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα (Μάρτιος 1992)
• Σπίτι της Κύπρου (Αθήνα, Απρίλιος 1993)
• Αγκάθι. ΒιΒλ.-Αίθ. Τέχνης (Αθήνα, Νοέµβριος 1993)
• Παρατηρητής. Βιβλ. - Αίθ. Τέχνης
(Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1995)
• Αγκάθι. Βιβλ. - Αίθ. Τέχνης
(Αθήνα, Οκτώβριος 1996)
• Βαφοπούλειο Πνευµατικό Κέντρο
(Θεσσαλονίκη,Νοέµβριος 1997)
• Ζήνα Αθανασιάδου Art Gallery
(Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1 999)
• Ένωση Γιουγκοσλάβων Καλλιτεχνών
(Βελιγράδι, Οκτώβριος 1999).
• Ζήνα Αθανασιάδου Art Gallery
(Θεσσαλονίκη, 26 Σεπτεµβρίου - 15 Οκτωβρίου 2003)
• Αίθουσα Τέχνης Αθηνών (Αθήνα, 18 Ιαν.-5 Φεβρ. 2005)
• Εικαστικός χώρος Αρµός - Σέρρες
(16 Απριλίου - 18 Μαΐου 2005)
• Δηµοτική Πινακοθήκη Καλαµάτας
(18 Δεκεµβρίου 2006 - 15 Φεβρουαρίου 2007)

ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

• Πανελλήνιος έκθεση (Αθήνα 1965)
• Πανελλήνιος έκθεση (Αθήνα 1967)
• 3η Biennale des Arts Plastiques de Gennevilliers (Παρίσι 1970)
• Συµµετοχή σε όλες τις εκθέσεις της Οµάδας Τέχνης α’ (Αθήνα 1961-1967)
• Biennale du “Noir et Blanc” (Colombes, Paris 1972)
• Με την οµάδα τέχνης 4+ στην Αγίου Μελετίου 60 (Αθήνα 1980)
• Στην Ακαδηµία Καλών Τεχνών της Στοκχόλµης (1978)
• Ευρωπάλια (Βρυξέλες 1982)
• “Έκθεση µελών της οµάδας για την Επικοινωνία και την εκ-παί-δευση στην Τέχνη” (Δηµοτική Πινακοθήκη Μήθυµνας Λέσβου 1983)
• Biennale του Σάο Πάολο, µε την “Οµάδα τέχνης 4+” (1984)
• Γερµανικό Ινστιτούτο Γκαίτε µε την “Οµάδα τέχνης 4+” (Αθήνα 1984)
• Υλικά και τεχνική “Αποψη” (Αθήνα 1987)
• Πανελλήνιος έκθεση (Αθήνα 1987)
• Με την “Οµάδα τέχνης 4+” (ΑΛΑΤΖΑ ΙΜΑΡΕΤ, Θεσσαλονίκη 1988)
• Καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης: µία επιλογή (Θεσσαλονίκη, Νοέµβριος 1988)
• 12 διδάσκοντες στη Σχολή Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.
(Βαφοπούλειο Θεσσαλονίκης, Νοέµβριος 1989)
• Γυναίκες και Τέχνη, µε την “Οµάδα τέχνης 4+” (Αθήνα, Νοέµβριος 1990)
• Λουξεµβούργο - Βόνη (Μάϊος - Ιούνιος 1992) µε το ΣΚΤΒΕ.
• Διάλογος (Palais d’lena) (Παρίσι, Ιανουάριος 1993)
• Έκθεση πέντε καλλιτεχνών “Πολύεδρο” (Πάτρα, 1993)
• Έκθεση στο σπίτι του Γ. Μπουζιάννη (Αθήνα, 1994)
• Μακεδονικό µουσείο σύγχρονης τέχνης (Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 1997)
• “Γραφή στην ύλη” (Ιωάννινα, 28 Αυγούστου - 20 Σεπτεµβρίου 1997)
• “Όψεις εικαστικής δηµιουργίας στη Θεσσαλονίκη µετά το 1960”
(Δ.Ε.Θ., 22 Νοεµβρίου - 28 Δεκεµβρίου 1997)
• Με το Σ.Κ.Τ.Β.Ε., “Έκθεση σχεδίων” (Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 2001)
• Ύδρα “Εικαστικές αποτυπώσεις” Ιστορικό Αρχείο -Μουσείο Ύδρας,
(15 Ιουνίου - 31 Οκτωβρίου 2002)
• Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Thessalonique Νοέµβριος 2004.
• Art Πρίσµα. «Συναντήσεις» Πειραιάς, 9 Οκτωβρίου - 9 Νοεµβρίου 2006